Theo Cục Thuế, cả nước có gần 620.000 doanh nghiệp thuộc diện cần xử lý những vấn đề phát sinh liên quan đến lệ phí môn bài, tiền phạt khi thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Trong đó, hơn 290.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Bên cạnh đó, hơn 320.000 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.
Trước thực tế này, doanh nghiệp cần lưu ý những gì để tránh phát sinh các khoản tiền phạt và nghĩa vụ liên quan khi ngừng hoạt động?
Ngừng kinh doanh không đồng nghĩa với việc chấm dứt nghĩa vụ thuế
Thực tế, có rất nhiều trường hợp doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ lâu nhưng vẫn phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ thuế.
Một số hộ kinh doanh chia sẻ rằng, do khó khăn nên đã ngưng hoạt động kinh doanh từ năm 2012. Tuy nhiên, đến năm 2026, họ vẫn phải xử lý lệ phí môn bài cùng tiền nộp thuế có liên quan. Nguyên nhân là do chưa chủ động thực hiện thủ tục chấm dứt mã số thuế kinh doanh, kéo theo các khoản phát sinh qua từng năm vẫn chưa chịu chấm dứt.
Theo quy định, lệ phí môn bài cần nộp là 2 triệu đồng/năm cùng với số tiền chậm nộp hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp trong 14 năm đã tăng lên hơn 50 triệu đồng.
Bên cạnh đó, còn có một số doanh nghiệp chưa nắm rõ quy định pháp luật về đăng ký kinh doanh và nghĩa vụ thuế. Khi hoạt động kinh doanh không thuận lợi hoặc có nhu cầu chuyển ngành nghề khác, chủ doanh nghiệp lại chọn bỏ mặc doanh nghiệp, giữ nguyên mã số thuế thay vì thực hiện đầy đủ thủ tục ngừng kinh doanh. Thậm chí, một số trường hợp tiếp tục thành lập doanh nghiệp mới với mã số thuế khác trong khi mã số thuế cũ vẫn còn tồn tại trên hệ thống quản lý.
Những điều doanh nghiệp cần rà soát trước khi ngừng hoạt động
1. Kiểm tra mã số thuế
Trước khi chính thức ngừng hoạt động, doanh nghiệp cần kiểm tra tình trạng mã số thuế trên hệ thống quản lý thuế cùng các khoản thuế, lệ phí và nghĩa vụ tài chính còn tồn đọng. Hành động này giúp cho chủ doanh nghiệp xác định rõ nghĩa vụ nào còn chưa hoàn tất, từ đó có thể chủ động xử lý trước khi chuyển sang thực hiện các thủ tục chấm dứt hoạt động kinh doanh.
2. Rà soát hồ sơ khai thuế
Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ lưỡng tình trạng các hồ sơ khai thuế đã được thực hiện, thời hạn nộp và các khoản tiền nộp chậm hoặc tiền phạt (nếu có). Những nghĩa vụ phát sinh trước thời điểm ngừng hoạt động cần được xử lý theo quy định của Nhà nước, ngay cả khi doanh nghiệp không còn hoạt động kinh doanh tại thời điểm thực tế.
3. Kiểm tra và xử lý hoá đơn điện tử
Một lưu ý quan trọng khác, doanh nghiệp cần rà soát tình trạng hoá đơn điện tử, gồm các hoá đơn đã phát hành, chưa sử dụng hoặc vẫn còn tồn đọng. Việc xử lý hoá đơn cần được thực hiện phù hợp với tình trạng hoạt động và thủ tục doanh nghiệp đang thực hiện để tránh phát sinh vướng mắc về sau.
4. Hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động kinh doanh
Doanh nghiệp cần xác định rõ mục đích của việc ngừng kinh doanh để lựa chọn và thực hiện thủ tục phù hợp. Trong trường hợp chủ doanh nghiệp quyết định không tiếp tục hoạt động, doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ các thủ tục chấm dứt hoạt động kinh doanh theo quy định.
Chủ động rà soát và hoàn tất tất cả thủ tục cần thiết sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế tối đa các khoản phí, tiền phạt phát sinh trong một thời gian dài.
Đề xuất không truy thu lệ phí môn bài hay phạt tờ khai
Trước thực tế nhiều doanh nghiệp đã ngừng kinh doanh từ nhiều năm nhưng vẫn tồn đọng nghĩa vụ thuế và các khoản phí phát sinh, cơ quan quản lý đang đề xuất không truy thu lệ phí môn bài và không xử phạt đối với những trường hợp doanh nghiệp đã thực sự dừng hoạt động.
Theo bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, việc không thông báo ngừng kinh doanh, không thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế là sai phạm theo quy định. Tuy nhiên với những trường hợp thực tế đã ngừng hoạt động, việc truy thu lệ phí môn bài và xử phạt các hồ sơ khai thuế không phát sinh có thể tạo thêm khó khăn khi người nộp thuế thực hiện thủ tục chấm dứt.
Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Keytas - ông Lê Văn Tuấn cũng cho rằng lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và phạt chậm nộp tờ khai có thể trở thành rào cản đối với chiến dịch làm sạch mã số thuế mà ngành thuế đang triển khai.
Trước những ý kiến trên, Cục Thuế đang tiếp tục rà soát để nghiên cứu và đề xuất hướng xử lý phù hợp với những trường hợp doanh nghiệp đã ngừng hoạt động kinh doanh: "Chúng tôi sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền để có giải pháp tháo gỡ cho những trường hợp không phát sinh hóa đơn, không có hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhằm vừa bảo đảm yêu cầu quản lý vừa hạn chế những thủ tục không cần thiết đối với người nộp thuế."
(Tổng hợp)
